🔬 Rauf Enç · Sunum

Bilim Nedir?
Ne Değildir?

Bilimsel düşünce, yöntem ve epistemoloji üzerine kapsamlı bir yolculuk. Popper'dan Kuhn'a, Hume'dan Collins'e...

6Bölüm
64Slayt
15Quiz Sorusu
B1 · Bilim Nedir? B2 · Bilimsel Yöntem B3 · Paradigma B4 · Bilim ve İnanç B5 · Epistemoloji B6 · Bilimin Sınırları
Giriş
🔬
Bilim Nedir?
Ne Değildir?

Bilimsel Düşünce, Yöntem ve Epistemoloji
Üniversite Öğrencileri İçin Kapsamlı Bir İnceleme

6 Bölüm · 64 Slayt
Bölüm 1 · Bilim Nedir?
01
Bilim Nedir?

Bilimin Tanımı, Doğası ve Temel Özellikleri

9 slayt
Bölüm 1 · Bilim Nedir?
Bilim Nedir, Ne Değildir?
03 / 64

Bilim Nedir, Ne Değildir?

Kaliteli bir epistemik girişimdir. Ama tek başına yeterli değildir.

Bölüm 1 · Bilim Nedir?
Bilim Türleri
04 / 64

Bilim Türleri

Formel, Fen ve Sosyal bilimler — her biri farklı bir yöntemle gerçekliğe ulaşmaya çalışır.

Bölüm 1 · Bilim Nedir?
Formel Bilimler Nasıl Çalışır?
05 / 64

Formel Bilimler Nasıl Çalışır?

Aksiyomlardan tümdengelimle tutarlı bir yapı inşa edilir. Saf akıl yürütme, deneye ihtiyaç duymaz.

Bölüm 1 · Bilim Nedir?
Fen ve Sosyal Bilimler
06 / 64

Fen ve Sosyal Bilimler

Deney ve gözleme dayalı tümevarım: tekil gözlemlerden genel yasalara ulaşma girişimi.

Bölüm 1 · Bilim Nedir?
Objektiflik Arayışı
07 / 64

Objektiflik Arayışı

Matematiğin kesinliği ideal olarak görüldü — diğer bilimler bu kesinliğe öykündü.

Bölüm 1 · Bilim Nedir?
Bilim mi? Din mi?
08 / 64

Bilim mi? Din mi?

Bu sunumda taraf seçmeyeceğiz. Amaç: ikisini de daha iyi anlamak.

Bölüm 1 · Bilim Nedir?
Gördüğün Her Şey Gerçek mi?
09 / 64

Gördüğün Her Şey Gerçek mi?

Algı ≠ Gerçeklik. Duyu organlarımız gerçekliği olduğu gibi değil, yorumlanmış hâliyle sunar.

Bölüm 1 · Bilim Nedir?
Nedensellik Nedir?
10 / 64

Nedensellik Nedir?

Sebep-sonuç ilişkisi. Bilim bu ilişkiyi araştırır ama kökenini açıklayamaz.

Bölüm 1 · Bilim Nedir?
Doğa Bir Kod mu?
11 / 64

Doğa Bir Kod mu?

Doğa yasalarının düzenli işleyişi — Adetullah — rastlantı mı yoksa tasarım mı?

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
02
Bilimsel Yöntem

Nedensellik, Deney ve Gözlem

10 slayt
Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Nedenselliğin Arkası Kodlanmış Olabilir
13 / 64

Nedenselliğin Arkası Kodlanmış Olabilir

Simülasyonda sebep-sonuç sadece görünen koddur. Peki ya gerçek evrende?

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Evren Yaratıldı mı?
14 / 64

Evren Yaratıldı mı?

YES/NO ikilemine sıkışan kozmoloji. Her cevap yeni sorular doğurur.

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Başlangıç Kabul Edilmek Zorunda Kaldı
15 / 64

Başlangıç Kabul Edilmek Zorunda Kaldı

Big Bang teorisi bilimin başlangıç noktasını zorunlu kıldı. Sıfırdan yaratılış.

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Big Bang
16 / 64

Big Bang: En Korkutucu Patlama

Evrenin başlangıcı. Bilim bu noktada kendi sınırlarına dayanıyor.

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Yasa mı? Teori mi?
17 / 64

Yasa mı? Teori mi?

Bilimde kavramlar: Gözlemsel yasa ile açıklayıcı teori arasındaki temel fark.

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Bilim: Gözlem ve Yorum
18 / 64

Bilim: Gözlem ve Yorum

Gözlem ≠ Yorum. Aynı veri, farklı teorik çerçevelerde farklı yorumlar üretebilir.

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Bilim Her Şeyi Bilemez
19 / 64

Bilim Her Şeyi Bilemez

Tarih, bilinç, etik — bazı sorular bilimin sınırlarının ötesindedir.

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Tarihi Deneyleyebilir miyiz?
20 / 64

Tarihi Deneyleyebilir miyiz?

Tarihsel olaylar tekrarlanamaz. Tarih biliminin metodolojik sınırları.

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Bilimin Kökeni
21 / 64

Bilimin Kökeni

Teist bilginler: Bilimin tarihi çoğunlukla inanan insanların eliyle yazıldı.

Bölüm 2 · Bilimsel Yöntem
Bilgi Kesinse, Te'vil Gerekir
22 / 64

Bilgi Kesinse, Te'vil Gerekir

Nesnel bilgi kesin ise dini metnin yorumu yeniden değerlendirilebilir.

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
03
Gözlem, Teori ve Paradigma

Teori Yüklü Gözlem ve Bilimsel Devrimler

10 slayt
Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Teori Yüklü Gözlem
24 / 64

Teori Yüklü Gözlem

Galileo'nun teleskobu: Gözlem, önceden kabul edilmiş teorilerin filtresiyle yapılır.

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Paradigma
25 / 64

Paradigma

Thomas Kuhn: Normal bilim, kriz ve devrim döngüsü. Bilim çizgisel ilerlemiyor.

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Bilimsel Devrimler
26 / 64

Bilimsel Devrimler

Yermerkezli evren modeli Güneşmerkezliye yenildi. Paradigma değişti.

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Popper ve Yanlışlanabilirlik
27 / 64

Popper ve Yanlışlanabilirlik

Falsifiabilite: Bilimsel önerme yanlışlanabilir olmalıdır. Yanlışlanamayan hipotez bilim değildir.

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Bacon ve Tümevarım
28 / 64

Bacon ve Tümevarım

Francis Bacon'ın yöntemi: Tekil gözlemlerden genel sonuçlara ulaşmak.

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Hume ve Tümevarım Sorunu
29 / 64

Hume ve Tümevarım Sorunu

Hume'un ikilemi: Geçmişin gelecekte de geçerli olacağını nasıl bilebiliriz?

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Gözlem Nötr Değildir
30 / 64

Gözlem Nötr Değildir

Önyargılar, beklentiler ve teoriler gözlemi şekillendirir. Saf gözlem diye bir şey yok.

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Anlama Çabaları
31 / 64

Anlama Çabaları

İnsanlığın gökyüzünü anlamlandırma çabası — gözlem, merak ve yorum el ele yürür.

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Astronomi Tarihi
32 / 64

Astronomi Tarihi

Kopernik'ten Newton'a: Güneşmerkezli modelin zaferi ve paradigma kayması.

Bölüm 3 · Gözlem, Teori, Paradigma
Paradigma Kayması
33 / 64

Paradigma Kayması

Devrimci bilim, birikimli bilimden farklıdır. Kuhn'un en çarpıcı tezi.

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
04
Bilim ve İnanç İlişkisi

İki Farklı Bilgi Yolu ve Sınırları

10 slayt
Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
Güneş Isı Verir / Güneş Nimettir
35 / 64

Güneş Isı Verir / Güneş Nimettir

İki farklı cümle, iki farklı bilgi türü. Biri fiziksel, diğeri anlamsal.

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
Bilim Açıklar, Din Anlamlandırır
36 / 64

Bilim Açıklar, Din Anlamlandırır

Bilim "nasıl"ı, inanç "neden"i sorar. Farklı sorulara farklı cevaplar.

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
Uzaylıya İnanan ve Tanrı'ya İnanan
37 / 64

Uzaylıya İnanan ve Tanrı'ya İnanan

Aynı epistemik mantık, farklı kabuller. Çifte standart neden uygulanıyor?

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
İki Farklı Soru
38 / 64

İki Farklı Soru

"Nasıl?" ve "Neden?" soruları farklı yanıt alanlarına aittir.

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
Bilim ve İnanç Çatışması mı?
39 / 64

Bilim ve İnanç Çatışması mı?

NOMA: Non-Overlapping Magisteria. Çakışmayan otorite alanları.

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
Stephen Jay Gould
40 / 64

Stephen Jay Gould

Paleontolog Gould'un NOMA tezi: Bilim ve din ayrı alanlarda meşru otoritelerdir.

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
Bilimci İnançlılar
41 / 64

Bilimci İnançlılar

Newton, Faraday, Collins... İnançlı bilim insanları istisnadan çok kuraldır.

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
Evrim ve Yaratılış
42 / 64

Evrim ve Yaratılış

Evrim teorisi ile dini inanç mutlaka çatışmak zorunda mı?

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
Bilim ve Vahiy / Te'vil
43 / 64

Bilim ve Vahiy / Te'vil

Bilimsel bulgularla dini metinleri uzlaştırma girişimi: Te'vil.

Bölüm 4 · Bilim ve İnanç
Francis Collins
44 / 64

Francis Collins

İnsan Genomunun Haritacısı ve BioLogos kurucusu — bir evrimci Hristiyan.

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
05
Epistemolojik Sorunlar

Önyargı, İdeoloji ve Hata Kaynakları

10 slayt
Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
Bilim Mutlak mı?
46 / 64

Bilim Mutlak mı?

Bilimin kendisi de inanca dayanır. Ampirik dogmadan kaçmak için ampirik dogmaya mı sığınıyoruz?

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
Doğrulama Önyargısı
47 / 64

Doğrulama Önyargısı

Confirmation Bias: İnançlarımızı doğrulayan kanıtları arar, çürütenleri görmezden geliriz.

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
Yayın Yanlılığı
48 / 64

Yayın Yanlılığı

Publication Bias: Pozitif sonuçlar yayınlanır, negatifler rafa kalkar.

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
Tekrarlanabilirlik Krizi
49 / 64

Tekrarlanabilirlik Krizi

Replication Crisis: Birçok önemli çalışma tekrarlandığında doğrulanamıyor.

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
İdeoloji ve Bilim
50 / 64

İdeoloji ve Bilim

"Science is not value-free." Bilim değerlerden bağımsız değildir.

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
Bilimcilik (Scientism)
51 / 64

Bilimcilik (Scientism)

Her şeyin bilimle açıklanabileceği iddiası. Bir ideoloji mi, bir bilim mi?

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
Scientism Nedir?
52 / 64

Scientism Nedir?

Bilimi tek geçerli bilgi kaynağı sayan görüş ve bu görüşün sınırlılıkları.

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
Büyük Akıl Yanılgıları
53 / 64

Büyük Akıl Yanılgıları

Bilişsel önyargılar: Hepimizin düştüğü sistematik düşünce hataları.

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
Dunning-Kruger Etkisi
54 / 64

Dunning-Kruger Etkisi

Az bilen çok bildiğini sanır. Gerçek uzmanlık kendi sınırlarını fark eder.

Bölüm 5 · Epistemolojik Sorunlar
p-Hacking
55 / 64

p-Hacking

İstatistiksel manipülasyon: İstenen sonucu elde etmek için veriyi nasıl işleriz.

Bölüm 6 · Bilimin Sınırları
06
Bilimin Sınırları

Mutlaklık, Etik ve Geleceğe Bakış

7 slayt
Bölüm 6 · Bilimin Sınırları
Ampirik Dogma
57 / 64

Ampirik Dogma

Bilimin kendisi de bazı metafizik kabullere dayanır. Ampirik dogma.

Bölüm 6 · Bilimin Sınırları
Bilim Her Soruyu Cevaplar!
58 / 64

Bilim Her Soruyu Cevaplar!

Bilimin cevap verememesi onun suçu değil. Her şeyi çözebileceğini iddia etmek bizim ayıbımız.

Bölüm 6 · Bilimin Sınırları
Bilim Yön Gösterebilir mi?
59 / 64

Bilim Yön Gösterebilir mi?

Bilim ölçer, tavsiye etmez. "Sigara ömrü kısaltır" der ama içip içmeme kararını veremez.

Bölüm 6 · Bilimin Sınırları
Bilim Fotoğraf Çeker, Din Yol Gösterir
60 / 64

Bilim Fotoğraf Çeker, Din Yol Gösterir

Bilgi ile değer ayrımı. Bilim nesnel gerçekliği resmeder, anlam başka bir alana aittir.

Bölüm 6 · Bilimin Sınırları
Uzmanlar da Yanılabilir
61 / 64

Uzmanlar da Yanılabilir

Çelişen uzman görüşleri: Bilim, uzmanların ittifakına indirgenemez.

Bölüm 6 · Bilimin Sınırları
Bilimin Dediği
62 / 64

Bilimin Dediği

Veri: İnanç = Sağlık, Mutluluk, Uzun Ömür. Bilim inanç pratiğinin faydalarını da belgeliyor.

Kapanış
Werner Heisenberg
63 / 64

"The first gulp from the glass of natural sciences will turn you into an atheist, but at the bottom of the glass God is waiting for you."

— Werner Heisenberg · Nobel Fizik Ödülü Sahibi

Sonuç
Sonuç
  • Bilim, doğayı sistematik ve eleştirel bir şekilde anlama çabasıdır
  • Bilimsel yöntem gözlem, hipotez, deney ve sonuç döngüsüne dayanır
  • Gözlemler teorilerle yüklüdür; paradigmalar bilimsel gelişimi şekillendirir
  • Bilim ve inanç farklı epistemik alanlardır ve birbirini tamamlayabilir
  • Bilimin önyargı, ideoloji ve yöntemsel sınırları vardır
  • Bilim mutlak değildir; ancak en güvenilir bilgi üretim aracıdır
"Bilim sorular sorar, cevaplar verir. Ama her sorunun bilimsel bir cevabı yoktur."